Astrachań

Bułgarski historyk i pisarz Wasyl Kusz w zbiorze historycznym z 1542 r. wskazuje, że od 179 r. p.n.e. do 1122 r. na terytorium współczesnego Astrachania mieszkali Bułgarzy-Baryłowie, czyli już od II wieku p.n.e. obszar ten był zamieszkany.

Wiadomo również, że w VIII-X wieku niedaleko współczesnego Astrachania, w górę Wołgi, znajdowało się miasto Itil - stolica dużego średniowiecznego państwa. Jego mieszkańcy, Chazarowie, często napadali na ziemie rosyjskie, a w 965 r. książę kijowski Światosław przeprowadził kampanię wojskową i pokonał państwo Chazarów, zdobywając ich stolicę.

W XIII wieku plemiona mongolsko-tatarskie przybyły na ziemie astrachańskie ze wschodu i założyły osadę Khadzhi-Tarkhan w dolnym biegu Wołgi, niedaleko dawnej stolicy Chazarów.

Osada znajdowała się na prawym brzegu Wołgi 12 kilometrów od współczesnego Astrachania i nosiła nazwę Ashtarhan lub Ajitarhan, według innych źródeł - Hadji Tarkhan. W czasach świetności Złotej Ordy miasto było ważnym międzynarodowym ośrodkiem handlu, do którego przybywali kupcy z wielu krajów, rozwijało się tu rzemiosło, działały warsztaty garncarskie, kowalskie i odlewnie miedzi.

W 1395 r. rządzący chan Tochtamysz wszedł w konflikt z Tamerlanem (Timurem), zdobywcą ziem Azji Środkowej. Okrutny i przebiegły emir Tamerlan splądrował i spalił wiele miast Hordy, w tym Sarai Batu, stolicę Złotej Hordy, a także miasto Hadji Tarkhan, przyszły Astrachań. Po tej kampanii wiele miast regionu Wołgi nigdy nie podniosło się ze zniszczeń, aż do ostatecznego upadku Złotej Ordy.

W przeciwieństwie do innych osad, Astrachań szybko podniósł się po klęsce, co tłumaczy się faktem, że mieszkańcy miasta zajmowali się koczowniczą hodowlą bydła i gospodarką osiadłą, a zatem mogli się wyżywić.

W latach 1459-1460 powstał Chanat Astrachański, na czele którego stanął Mahmud Chan, brat Ahmada Chana z Wielkiej Hordy, a później jego syn Kasim.

W tym czasie miasto straciło na znaczeniu jako ważny punkt handlowy między Europą a Azją. Często zajęciem mieszkańców, kierowanych przez ich chana, był rabunek przepływających statków. Świadczą o tym opowieści rosyjskiego podróżnika Afanasy Nikitina i weneckiego ambasadora Amvrosiusa Contariniego, który przechodził przez Astrachań wracając z Persji.

А. Contarini wspominał, że cudem uniknął niewoli, pisał też, że chanowie astrachańscy wędrowali ze wszystkimi ludźmi po równinach Cyrkasji i w pobliżu Azowa, docierając do granic Rosji, a w mieście mieszkali tylko zimą.

Każdego roku z chanatu wysyłano do Rosji karawanę z tkaninami i innymi towarami, które wymieniano tam na futra, siodła, miecze i inne rzeczy.

Chanat astrachański istniał przez około 100 lat i w tym czasie nie osiągnął potęgi, Astrachań pozostał też biednym miastem, składającym się głównie z ziemianek.

Władza chana była tu słabsza niż w innych państwach Hordy, był on stale zależny od Wielkiej Hordy, a po jej upadku - od Chanatu Krymskiego.

Z kolei wojewodowie moskiewscy dążyli do podporządkowania sobie chanatu astrachańskiego.

W 1554 r., dwa lata po zdobyciu Kazania, car Iwan Groźny wysłał trzy milicje do Astrachania, w sumie 30000 ludzi na statkach do dolnej Wołgi.

Awangarda wysuniętej milicji pokonała napotkany oddział astrachański i wzięła jeńców. Następnie wojska rosyjskie zajęły miasto bez walki, wypędzając protegowanego chana krymskiego. Na tronie zasiadł chan Derwisz-Ali, który złożył przysięgę wierności rosyjskiemu władcy.

Nowy chan pozostał, by rządzić miastem pod nadzorem dwóch moskiewskich wicekrólów i ich oddziału wojskowego. Jednak wkrótce Derwisz-Ali został oskarżony o zdradę, uciekł do chana krymskiego i zabił książąt lojalnych wobec rosyjskiego cara.

Następnie armia została wysłana do Astrachania, a w sierpniu 1556 r. ostatni chan Astrachania uciekł z miasta, chanat został zlikwidowany, a jego terytorium zostało włączone do Rosji. Cała ludność, w tym książęta i murzowie, szejkowie i "cała szlachta", złożyła przysięgę wierności carowi.

Jak pisali naoczni świadkowie tamtych wydarzeń, wojewodowie "rozdzielili wyspy i ziemie uprawne według dawnych czasów i kazali płacić jasyr według dawnych czasów, tak jak płacili dawnym carom, a książęta posłali od siebie, że ich władca nie dał im Krymu i Nogaju i uczynił ich wasalami u siebie".