Urus-Martan

Według różnych źródeł historycznych, Urus-Martan nad rzeką Martą został założony w latach 1708-1713 przez różnych czeczeńskich taipów z Nohchoy Mokhk, w szczególności taipa GendarganaW połowie XVII wieku Gendarganie założyli trzy osady: Marta, Gendargnoi-Kotar i Batal-kyotar, na terenie dzisiejszego miasta Urus-Martan. W 1722 roku, w wyniku napaści wojsk rosyjskich, Genderganie zostali zmuszeni do wycofania się do Sunzha, gdzie założyli wioskę Batal-kyotar. Chacha. W 1758 roku aulę tę zniszczyły wojska pod dowództwem komendanta Kizlyaru Frauendorfa, a w tym samym roku Genderyci wycofali się do swoich rodowych gospodarstw. Osada Urus-Martan, utworzona z pięciu auli: Marta, Gendargnoi-kyotar, Batal-kyotar, Benoi-kyotar i Peshkhoi-kyotar, powstała na początku XIX wieku. Na tym obszarze Gendarganoytowie odgrywali najważniejszą rolę zarówno przed, jak i po powstaniu Urus-Martanu.

Lokalny historyk czeczeński Achmad Sulejmanow, autor Toponimii Czeczenii i Inguszetii, uważa, że marta jest tłumaczona jako obfity. Czeczeni mają też własne imię męskie Martanak, powstałe z połączenia słów Mart-na(h)-kъ(onakh), co tłumaczy się jako "hojny człowiek" lub "człowiek hojnych ludzi". Do czeczeńskich kolokwializmów należą również takie wyrażenia jak "Mangalhoin March" ("Obiad kosiarzy"), "Pjor-mart" ("Kolacja" itp.)..

Według historyka Juana Elmurzajewa, już pod koniec XVIII wieku stał się on głównym ośrodkiem politycznym i rzemieślniczym Czeczenii..

3 maja 1810 roku, 10 kilometrów na północ od wioski, nad rzeką Sunzha, u zbiegu z rzeką Martan, wojska Imperium Rosyjskiego utworzyły redutę Ust-MartanowskProjekt był przygotowywany przez kilka miesięcy.

W pierwszej połowie XIX wieku wieś była kilkakrotnie niszczona przez wojska carskie. I tak 1-5 lutego 1822 roku Urus-Martan i sąsiedni auł Goyty zostały zniszczone przez rosyjski oddział pod dowództwem pułkownika Grekowa. Aulowie zostali pozbawieni amanaty. W styczniu 1825 roku Grekov ponownie zrujnował aulę Goyty, Urus-Martan, Gehi. W styczniu i lutym 1826 roku podczas wyprawy pod dowództwem generała Ermolova zniszczono aulę na rzece Argun, Martan (w tym Urus-Martan), Gehi. W sierpniu 1832 roku dziesięciotysięczny oddział rosyjski pod dowództwem generała barona Rosena zniszczył auły wzdłuż Martanu (w tym Urus-Martan), Goity, Argunu, Bace. W styczniu 1837 roku ekspedycja pod dowództwem generała-majora Fezi z udziałem ośmiuset inguskich i osetyjskich milicjantów przeszła przez wioski Mniejszej Czeczenii, niszcząc po drodze Urus-Martan: "W drodze powrotnej spalono ponad 1000 sakli w Wąwozie Martanowskim i kilkaset w Wąwozie Tengin. Następnego dnia zakończono eksterminację pozostałych zapasów sakli, chleba i paszy...".. Od 7 do 10 lipca 1840 roku oddział generała Gałafiejewa splądrował auły w kierunku Starego Atagi - Chachkeri - Goity - Urus-Martan - Gehi. W skład tego oddziału wchodził porucznik M.Y. Lermontow.

Do 1840 roku Urus-Martan odgrywał mniejszą rolę w życiu społeczno-politycznym Czeczenii niż sąsiednie wioski Gekhi, Starye Atagi, Aldy i Chechen-Aul, które były znacznie większe i wcześniej założone. Na początku 1840 roku Issa Gendarenojewski, starszy (wybierany na szefa wioski) Urus-Martanu, przyjął w swoim domu Akhverdy Magomę, współpracownika Imama Szamila z Dagestanu, który po ciężkiej porażce pod Akhulgo latem 1839 roku wraz z kilkoma kolesiami i członkami swojej rodziny ukrywał się w górach Czeczenii.. 7 marca 1840 roku w Urus-Martan odbył się kongres narodu czeczeńskiego, na którym Szamil został ogłoszony imamem Czeczenii i Dagestanu..

3 sierpnia 1848 roku generał adiutant Woroncow założył w centrum Urus-Martanu rosyjską fortecę, która przetrwała przez kilka lat..

W latach 60. XIX wieku Urus-Martan miał jeden z największych rynków chlebowych w Czeczenii.

W 1881 roku 12 czeczeńskich wiosek powiatu groźnieńskiego, skupionych wokół Urus-Martanu, złożyło petycję o otwarcie szkoły rolniczej, w której nauka odbywałaby się w języku rosyjskim. Druga taka petycja została złożona przez przedstawicieli tych samych czeczeńskich wiosek w 1895 roku. Stowarzyszenia wiejskie, które wniosły petycję, zobowiązały się do wybudowania budynku szkolnego dla 160 uczniów, mieszkań dla nauczycieli, warsztatów, 400 desiatinów ziemi uprawnej z funduszu gruntów publicznych Urus-Martan oraz do zbudowania na niej gospodarstwa szkolnego z wszystkimi niezbędnymi budynkami gospodarczymi, sprzętem, bydłem roboczym itp. Ponadto stowarzyszenia zobowiązały się do wyposażenia szkoły w niezbędny sprzęt dydaktyczny oraz do zbierania 5 600 rubli rocznie na utrzymanie szkoły poprzez dobrowolny podatek uzupełniający. Pieniądze te nie wystarczały jednak na utrzymanie szkoły, dlatego petycja zawierała prośbę o coroczną dotację ze skarbu państwa w wysokości 3500 rubli. Petycja została odrzucona.

Na początku XX wieku w wiosce było 35 placówek handlowych, 45 młynów wodnych, 6 piekarni, 20 fabryk cegieł i dachówek oraz 15 tartaków..

15 stycznia 1918 roku w Urus-Martan rozpoczął się kongres narodowy. Czeczeński przemysłowiec naftowy, oficer i działacz społeczny Abdul-Mezhid Ortsuyevich Chermoyev, który latem i jesienią 1917 roku prowadził politykę zbliżenia z Kozakami, został wygwizdany przez uczestników kongresu i odsunięty na bok przez czeczeńskich radykałów. Akhmetkhan Mutushev (1884-1943), szanowany prawnik, były podpułkownik armii cesarskiej i socjaldemokrata, został ponownie mianowany szefem nowej Czeczeńskiej Rady Narodowej. Wpływ duchowieństwa na Radę znacznie się zwiększył. Wpływowa grupa szejków (Bilu-Hadji Gaitaev i Solsa-Hadji Yandarov z Urus-Martan, Sugaip-Mulla Gaisumov z Shali, Ali Mitaev z Avtur, Abdul-Wagap-Hadji z Aksai, Yusup-Hadji z Koshkeldi i inni) domagała się wprowadzenia w Czeczenii teokratycznej formy rządów, w której najwyższa władza należałaby do Rady Starszych Duchownych - ulemy. Otwarcie wspierała ich najbardziej konserwatywna część sekularystów pod przewodnictwem Ibrahima Chulikowa. Wpływ duchowieństwa był tak silny, że nowej Czeczeńskiej Radzie Narodowej nadano islamską nazwę - majlis.

W 1920 roku we wsi powstała pierwsza grupa komsomolska.

15 stycznia 1923 roku w Urus-Martan odbył się kongres narodu czeczeńskiego, na którym proklamowano utworzenie Czeczeńskiego Okręgu Autonomicznego. W kongresie uczestniczyła delegacja z Moskwy, której przewodniczył M. Kalinin, przewodniczący Prezydium Centralnego Komitetu Wykonawczego ZSRR..

25 sierpnia 1925 roku w Czeczenii rozpoczęła się operacja "rozbrojenia ludności i usunięcia elementów złośliwych i bandyckich", która została zakończona 12 września. W sumie brało w niej udział około siedmiu tysięcy żołnierzy Armii Czerwonej z 240 karabinami maszynowymi i 24 pistoletami. Ponadto dowódca operacji miał do dyspozycji dwie jednostki lotnicze i pociąg pancerny. Taktycznie oddziały, jak również grupy operacyjne GPU, zostały podzielone na siedem grup, które działały na wcześniej określonych obszarach. Specjalnie do udziału w operacji została również utworzona Pierwsza Czeczeńska Rewolucyjna Jednostka Bojowa dowodzona przez Ju Akajewa. Podczas operacji Urus-Martan był ostrzeliwany i atakowany przez samoloty przez trzy dni. Szejkowie Solsa-Hadji Yandarov (założyciel jednego z wirydarzy sufickiego tariqatu Naqshbandi) i Bilu-Hadji Gaitaev, Qadi z Urus-Martan, poddali się władzom. Jandarow został wkrótce zwolniony przez władze, a Gajtajew zastrzelony.

W 1944 roku, po deportacji Czeczenów i Inguszy oraz likwidacji Czeczeńsko-Inguskiej ASRR, wieś została przemianowana na Krasnoarmiejską. Po przywróceniu Czeczeńsko-Inguskiej ASSR dekretem Prezydium Rady Najwyższej RSFSR z 10 kwietnia 1957 roku otrzymała ona z powrotem swoją dawną nazwę.

W lipcu i sierpniu 1994 roku grupa byłego burmistrza Groznego Bislana Gantamirova, który był również dowódcą prorosyjskiej Tymczasowej Rady Republiki Czeczeńskiej, sprzeciwiła się Dudajewowi, prezydentowi nieuznawanej Czeczeńskiej Republiki Iczkerii, który przejął kontrolę nad Urus-Martanem i większością okręgu Urus-Martan, likwidując prefekturę, którą Dudajew utworzył w tym okręgu. Na czele nowej administracji okręgu Urus-Martan stanął Yusup Elmurzaev. Jesienią 1994 roku dyrektor Federalnej Służby Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej (FSK), Stiepaszyn, przemawiał na spotkaniu zwolenników Najwyższej Rady Czeczeńskiej w Urus-Martanie. Latem i jesienią 1994 roku milicja Dudajewa przeprowadziła kilka ataków (w jednym z nich użyto czołgów i artylerii) na jednostki opozycji znajdujące się w Urus-Martan i okolicach. Z kolei Gantamirovtsy zajął iczkeryjski punkt kontrolny na południowych obrzeżach Groznego i przeprowadził dwa nieudane ataki na stolicę Czeczenii (15 października i 26 listopada 1994 roku), wspierany przez rosyjskie czołgi i helikoptery.

Kiedy wybuchła pierwsza wojna czeczeńska, Urus-Martan został uznany przez władze federalne za strefę wolną od walk i znajdującą się pod kontrolą Rosji. Większość mieszkańców miasta pozostała w opozycji do bojowników iczkeryjskich aż do końca pierwszej wojny czeczeńskiej. Trzon prorosyjskiej administracji i organów ścigania utworzonych w latach 1995-1996 w Republice Czeczeńskiej stanowili cywile z Urus-Martanu. W samym Urus-Martan utworzono ochotnicze, uzbrojone grupy samoobrony, które patrolowały nocą ulice miasta i wspomagały lokalną dzielnicową policję.

15 grudnia 1995 roku partyzanci Dudajewa (chcąc zapobiec wyborom prezydenckim, które władze rosyjskie początkowo wyznaczyły na 17 grudnia, ale celowo rozpoczęły je pięć dni wcześniej, 12 grudnia) zajęli budynki administracyjne i publiczne w centrum miasta (komisariat wojskowy, milicję rejonową, centrum łączności, internat, nowy budynek administracji rejonowej i inne).Następnego dnia tłum mieszkańców przypuścił szturm na most, który zorganizowali Abu Kerimov i Yunadi Isralov. Następnego dnia tłum mieszkańców szturmował wojskowe biuro poborowe i uwolnił je od bojowników. Tłum ruszył w kierunku budynku dzielnicowej spółdzielni konsumenckiej, który został zajęty przez grupę Rusłana Gelayeva, ale został zatrzymany przez ostrzał z powietrza. W tym samym czasie inna grupa mieszkańców próbowała uwolnić nowy budynek administracyjny, ale również została zatrzymana przez strzelających w powietrze. W kolejnych dniach mieszkańcy zablokowali barykadami wszystkie główne ulice miasta, a zajęte budynki zostały pozbawione prądu, co uniemożliwiło bojownikom poruszanie się swoimi pojazdami. Po tygodniu bojownicy zostali zmuszeni do wycofania się z miasta.

8 czerwca 1996 roku nieznane osoby (prawdopodobnie bojownicy ichkierscy) otworzyły ogień z broni automatycznej do samochodu przewodniczącego administracji dzielnicy Urus-Martan, Jusupa Elmurzajewa, gdy ten wyjeżdżał z bramy swojego domu. W wyniku ataku zginął szef okręgu i trzech jego strażników. Jeden z napastników został śmiertelnie ranny w wyniku ostrzału, a jego ciało znaleziono podczas przeszukiwania terenu. Zabity mężczyzna pochodził ze wsi Alkhan-Yurt w okręgu Urus-Martanovsky..

29 stycznia 1996 roku czeczeńscy bojownicy pojmali na drodze Urus-Martan - Alkhan-Yurt dwóch prawosławnych księży - o. Anatola (Czistousowa), przełożonego Cerkwi św. Michała Archanioła w Groznym i o. Sergiusza (Żigulina), pracownika Wydziału Zewnętrznych Kontaktów Kościelnych Patriarchatu Moskiewskiego. Kapłani ci negocjowali z dowódcą polowym Akhmedem Zakayevem w Urus-Martan w sprawie uwolnienia rosyjskiego żołnierza jeńca wojennego. Według doniesień rosyjskich mediów, księża zostali porwani przez grupę uzbrojonych mężczyzn pod bezpośrednim kierownictwem znanego dowódcy polowego Doku Makhayeva, który wcześniej był obecny przy negocjacjach w Urus Martan..

14 października 1996 roku Urus-Martan został zablokowany przez oddział bojowników pod wodzą Rusłana Gelajewa. Po nocnym starciu bojowników z milicją miejską 15 października, władza w Urus-Martanie przeszła w ręce zwolenników rządu ichkaryjskiego.

Do połowy 1997 roku Urus-Martan był kontrolowany przez zbrojną grupę radykałów islamskich, Urus-Martański Dżamaat, który nie podlegał kontroli prezydenta Iczkerii A. Maschadowa i był kierowany przez miejscowych Ormian, braci Achmadowów. Odsunęli od władzy Zargana Malsagowa, który został wybrany na burmistrza na początku roku, a także dzielnicowego qadi. W mieście i jego okolicach powstały bazy powstańcze. Wprowadzono sądownictwo szariatu, stosowano kary cielesne za picie alkoholu (40 kijów), próbowano wprowadzić obowiązek noszenia hidżabu przez kobiety w miejscach publicznych (w szczególności zmuszano kierowców autobusów i taksówek do wypuszczania z autobusu kobiet, które nie miały na sobie pełnego ubrania). Latem 1999 roku, na centralnym placu Urus-Martan, sąd szariatu wykonał pierwszą publiczną egzekucję, w wyniku której starsza kobieta i jej 16-letnia wnuczka zostały zastrzelone po tym, jak zostały okradzione przez mieszkańca sąsiedniej wioski Gehi. Druga publiczna egzekucja miała miejsce po rozpoczęciu operacji antyterrorystycznej w listopadzie 1999 roku..

19 października 1999 roku rosyjskie samoloty wojskowe zbombardowały dzielnice mieszkalne w Urus-Martan. W wyniku tego zdarzenia 6 osób zginęło, 16 odniosło rany odłamkowe o różnym stopniu ciężkości, 20 domów legło w gruzach, a 27 zostało uszkodzonych w różnym stopniu..

28 października 1999 roku rosyjski samolot zwiadowczy Su-24MR został zestrzelony w Urus-Martan przez przenośny pocisk przeciwlotniczy "Strela-2" wystrzelony z dachu miejscowego Pałacu Kultury przez partyzanta podczas przelotu na małej wysokości. Dowódca załogi, Konstantin Stukalo, został zabity; nawigator Sergey Smyslov zdołał się katapultować i kilka tygodni później został uwolniony przez wojska federalne z pomocą lojalnej miejscowej ludności.. Według innej wersji, nawigator został wymieniony za schwytanego wcześniej brata przywódcy Islamskiego Dżamaatu, Arbiego Barajewa.

W kolejnych tygodniach wojska federalne kontynuowały wyzwalanie miasta. Gdy zbliżała się linia frontu, pod koniec listopada i na początku grudnia 1999 roku formacje Dżamaatu Urus-Martan opuściły miasto bez walki, wycofując się na południe w góry. Na początku grudnia 1999 roku do miasta wkroczyły wojska rosyjskie. W skład oddziałów federalnych, które zajęły miasto, wchodziły również jednostki prorosyjskiej milicji czeczeńskiej, utworzonej przez Bislana Gantamirova. Do miasta zaczęli wracać ludzie, którzy w październiku i listopadzie uciekli do Inguszetii oraz do sąsiednich wiosek: Goity, Goyskoje, Goyu i Martan-Chu. Administracja okręgów i miast była tworzona spośród miejscowej ludności. Zaczęły działać szkoły i szpital okręgowy. Jednak przez długi czas prawdziwa władza w mieście i okręgu należała do wojsk federalnych. Do 2005 roku obowiązywała godzina policyjna, a miasto było otoczone punktami kontrolnymi jednostek federalnych (punkt kontrolny na drodze do Martan-Chu nadal funkcjonuje - luty 2011).

29 listopada 2001 roku, na centralnym placu Urus-Martanu, Aiza Gazueva podeszła do generała-majora Heydara Hadżijewa, komendanta rejonu Urus-Martan, który był w drodze z budynku administracji rejonu do budynku komendanta (znajdowały się one po przeciwnych stronach placu), zawołała go i natychmiast zdetonowała ładunek wybuchowy przymocowany do jej ciała. W wyniku eksplozji zginęli Gazujew, Gadzijew i dwóch pilnujących go rosyjskich żołnierzy, a inni zostali ranni.. Jej mąż walczył po stronie partyzantów w Groznym.